راه بهشت

امر به معروف و نهى از منكر

امر به معروف و نهى از منكر
امر به معروف و نهى از منكر
مراتب امر به معروف و نهى از منكر را بيان كنيد. چون مقصود از امر به معروف و نهى از منكر آن است كه مرتكب فعل حرام و ترك واجب، اين عمل را ترك كند، پس اگر به مجرّد اظهار كراهت از اين عمل ـ ولو به اعراض و ترك معاشرت و مراوده ـ مرتكب، مرتدع مى شود و ترك مى كند، كافى است و ....

شرايط وجوب امر به معروف و نهى از منكر
سؤال929: شرايط امر به معروف و نهى از منكر را بيان كنيد.
پاسخ: شرايط امر به معروف و نهى از منكر پنج چيز است:
اول: آنكه آمر و ناهى، معروف و منكر را بشناسد و يقين داشته باشد به وجوب معروف و حرمت منكر، و خودش از اشتباه ايمن باشد.
دوّم: آنكه احتمال بدهد كه امر و نهى او تأثير داشته باشد، پس اگر احتمال عقلايى بدهد كه امر و نهى او اثر ندارد، وجوب آن ساقط مى شود.
سوّم: آنكه كسى كه واجب را ترك كرده و يا فعل حرام را بجا آورده، اصرار به آن داشته باشد، پس اگر بداند كه مرتدع شده و بعد مرتكب نمى شود، ساقط مى شود.
چهارم: آنكه واجب بودن معروف و حرام بودن منكر در حقّ فاعل منجزّ و ثابت باشد و در ترك واجب و فعل حرام عذرى نداشته باشد، پس اگر فاعل، معتقد باشد به مباح بودن فعل حرامى و يا به جواز ترك واجبى، در اين صورت امر به معروف و نهى از منكر ساقط مى شود و همينطور است در هر موردى كه تارك واجب و فاعل حرام عذر داشته باشد، بلى از راه تنبيه غافل و ارشاد جاهل، تنبيه و ارشاد لازم است.
پنجم: آنكه در امر و نهى او مفسده و ضررى براى خود او يا مسلمان ديگرى نباشد، پس با احتمال عقلايى به ضرر و مفسده، ساقط مى شود.

مراتب امر به معروف و نهى از منكر
سؤال930: مراتب امر به معروف و نهى از منكر را بيان كنيد.
پاسخ: چون مقصود از امر به معروف و نهى از منكر آن است كه مرتكب فعل حرام و ترك واجب، اين عمل را ترك كند، پس اگر به مجرّد اظهار كراهت از اين عمل ـ ولو به اعراض و ترك معاشرت و مراوده ـ مرتكب، مرتدع مى شود و ترك مى كند، كافى است و اداى وظيفه امر به معروف و نهى از منكر شده است و حاجت به امر و نهى بيشتر نيست. و اين، درجه اوّل از امر به معروف و نهى از منكر است.
ـ درجه دوّم از امر به معروف و نهى از منكر آن است كه اگر مرتكب منكر، با اظهار كراهت، ترك معصيت نكرد با حسن خلق و كلام حسن او را امر به معروف و نهى از منكر كند و مصالح ترك منكر و فعل معروف و مفاسد عكس آن را بيان كند تا مرتكب، متنبّه شود و ترك معصيت كند، و اگر به همين مقدار مرتكب، متنبّه شد و معصيت را ترك كرد اداى وظيفه شده است.
ـ درجه سوّم از امر به معروف و نهى از منكر آن است كه اگر معصيت كار، به زبان خوش و كلام حسن، ترك معصيت نكرد، با غلظت و كلام خشن و تعيير و سرزنش، امر و نهى كند. با مراعات ترتيب درجات زبرى و خشونت.
درجه چهارم از امر به معروف و نهى از منكر در موردى است كه معصيت كار، از درجات مذكوره، ترك معصيت نكد و مصرّ باشد، در اين صورت اگر بداند به زدن، ترك مى كند و يا اقلاً احتمال عقلايى باشد كه زدن، مؤثّر است و از ضرر به جان و مال و عرض خود يا مسلمان ديگرى ايمن باشد، واجب است زدن به مقدارى كه ترك معصيت كند. به شرط آنكه منجرّ به جرح و قتل يا سرخى و كبودى كه ديه دارد، نشود.
 
سؤال931: افرادى كه مخالف نظام جمهورى اسلامى هستند يا رعايت حجاب و اصول اسلامى ـ كلّى و جزئى ـ را نمى كنند يا وضع كسب و درآمدشان از نظر شرعى مشكوك يا حرام و يا مخلوطى از حرام و حلال است، نظر مباركتان راجع به رفت و آمد و ساير ارتباطات با آنان، همچون: گفتگو و مصافحه، صله رحم، صرف غذاى آنان، نماز خواندن در منزل ايشان، هديه دادن و گرفتن، چيست؟
پاسخ: گفتگو و رفت و آمد با آنان اشكال ندارد، بخصوص اگر موجب هدايت آنها شود. ولى تصرّف در اموال آنها در صورتى جايز است كه علم به وجود مال حرام در آنچه مورد تصرّف است نباشد.
 
سؤال932: تنبيه دانش آموزان جايز است يا نه؟
پاسخ: با اذن ولىّ در موارد نهى از منكر و جلوگيرى از فساد، به نحوى كه ديه واجب نشود با اقتصار به مقدار ضرورت، جايز است.
 
سؤال933: ما براى خريدارى اجناس و لوازم زندگى ناچار به مسافرت مى باشيم و هميشه با راننده هايى برخورد مى كنيم كه ساز و آواز گوش مى كنند، آيا نهى از منكر بر ما واجب است يا نه؟
پاسخ: اگر مفسده اى مترتّب نشود به قدر امكان، نهى از منكر كنيد و حتّى الامكان با وسايل ديگرى كه توأم با معصيت نباشد، مسافرت كنيد.
سؤال934: زنى از نظر روابط و معاشرت با نامحرمان و پوشيدن لباس به شيوه نامناسب پروايى ندارد و در اين باره به حرفهاى شوهر اعتنا نمى كند وظيفه شوهرش چيست؟
پاسخ: لازم است با موعظه و نصيحت يا به هروسيله ديگرى كه ممكن است او را به احكام شرع ارشاد و از معصيت كردن جلوگيرى كند.
 
سؤال935: پدرى داراى چند فرزند است كه بعضى از آنها با آنكه بزرگ و بالغ مى باشند از فرائض دينى روگردانند، از اين راه ناراحتى پدر را فراهم مى كنند، آيا پدر راجع به امر عبادات آنها مقصّر است يا نه؟
پاسخ: وظيفه پدر آن است كه تا وقتى احتمال تأثير مى دهد اولاد را به اتيان واجبات و ترك محرّمات به هرنحوى كه صلاح بداند خواه به موعظه و نصيحت باشد خواه به تهديد يا به نحو ديگر، وادار كند و چنانچه پدر به وظيفه شرعى خود عمل كند و در آنان اثر نكند، پدر، گناهكار نيست.
 
سؤال936: اگر زنى در زندگى، اولا اطاعت از شوهر نكرد، ثانياً براى شوهرش ارزش قائل نبود، ثالثاً اسرار زندگى را در همه جا فاش كرد، رابعاً در زندگى مرتب دروغ گفت، تكليف مرد از نظر شرعى با چنين زنى چيست؟
پاسخ: بايد او را امر به معروف و نهى از منكر كند.
 
سؤال937: اينجانب پدرى دارم كه خوش اخلاق نيست و مغرور و خودپسند مى باشد، در حق خانواده خود ظلم روا مى دارد و من از وقتى كه به تكليف رسيده ام در حال مبارزه با پدرم هستم، اگر جوابش را همان موقع در حضور ديگران بدهم، كار نادرست و ناشايست انجام داده ام و اگر تنها با پدرم صحبت كنم حرفم را قبول نمى كند و مى گويد در مقابل پدرت درشتى نكن، خلاصه نمى دانم چه كنم؟ وظيفه ام چيست؟
پاسخ: حفظ احترام والدين و مراعات ادب در صحبت با آنان لازم است و در موارد لزوم امر به معروف و نهى از منكر، اگر مأيوس از تأثير باشيد، تكليف ساقط است.
 
ترك معاشرت به عنوان نهى از منكر يا امر به معروف
سؤال939:
صله رحم و رفت و آمد با همسايه مسلمان كه قرآن مجيد و شارع مقدّس و پيشوايان عظيم الشّأن امر و سفارش به آن فرموده اند با وضع بى بند و بارى و پرده درى و بى اعتنايى و سركشى كه بعضى ها دارند و آنچه نصيحت و كناره گيرى مى شود اثر نمى بخشد چگونه است؟ و آيا در چنين شرايطى بايد به كلّى قطع رابطه كرد يا اينكه مثلا سالى يك
مرتبه معاشرت با ايشان لازم است؟
پاسخ: صله رحم منحصر به رفت و آمد نيست. اگر اين طريق معاشرت موجب فساد است، به طريق ديگر از قبيل: مكاتبه و احسان، صله كنيد، و ضمناً از موعظه و نصيحت، تا ممكن است خوددارى نكنيد كه بزرگترين صله و احسان در حقّ آنها، بازداشتن آنها از معصيت است.
 
سؤال940: بعضى از بستگان ما بكلّى، توجّه به نماز و روزه و ساير واجبات ندارند و موعظه و نصيحت هم در آنها اثر نمى كند، اكنون صله رحم با آنها چه صورت دارد؟
پاسخ: اگر ترك صله، موجب تنبّه و ارتداع آنها از معصيت مى شود ترك كنيد و اگر به معاشرت و نصيحت، احتمال ارتداع آنان از معصيت بدهيد معاشرت و صله رحم كنيد، تا آنان را وادار به اطاعت خداوند سبحان كنيد.
 
سؤال941: آيا قطع رابطه از ارحامى كه تجاهر به گناهان مى كنند جايز است يا نه؟
پاسخ: اگر قطع مراوده، موجب تنبّه و ارتداع آنها از معصيت باشد، لازم است قطع مراوده شود.
 
سؤال942: آيا انسان مى تواند از نظر شرعى با خويشاوندانى كه بى تقوا و بى نماز و ضد انقلابند از قبيل: پدر و مادر، خواهر و غيره قطع رحم كند؟
پاسخ: قطع رحم جايز نيست. ولى بايد آنها را با مراعات موازين، امر به معروف و نهى از منكر كند.
 
سؤال943: كمك به كسى كه نماز نمى خواند ولى اعتقاد به وجوب آن دارد، چگونه است؟
پاسخ: در صورتى كه ترك اعانت به او موجب تنبّه و خواندن نماز شود اعانت نكنند. مگر در مواردى كه ترك اعانت، موجب تلف او شود كه اين صورت، حفظ نفس او لازم است.
 
سؤال944: اگر در محيط كار و اداره خلاف شرعى ديده شد و اگر تذكر بدهيم مؤثر واقع نمى شود يا اصلا تذكر دادن ممكن نباشد، تكليف ما چيست؟
پاسخ: در تخلفات ادارى بايد به مقامات مربوطه گزارش شود و در خلاف شرعهاى ديگر شرايط امر به معروف و نهى از منكر ملحوظ گردد و اطاعت در امورى كه خلاف شرع است جايز نيست.
 
سؤال945: اصولا در فقه اسلام براى پيشگيرى از وقوع جرم در جامعه و تأمين جامعه از خطر مجرمين چه راههاى حقوقى وجود دارد و اين اقدامات در صورت وجود، تحت چه عناوين فقهى و مطابق كدام دليل مى باشند؟
پاسخ: اساس سؤال عبارت است از اينكه پيشگيرى از وقوع جرم آيا مشروعيت دارد يا نه؟ و در صورت اوّل، تحت چه عنوانى قرار مى گيرد؟ جواب اين است كه اصولا مسأله نهى از منكر كه يكى از فرائض مهمّه اسلام است و حتى بعنوان ستون براى واجبات ديگر معرفى شده است. زيرا بعد از تحقق جرم و ارتكاب عمل نامشروع جايى براى نهى و زجر باقى نمى ماند. كسى كه مثلا شرب خمر انجام داد و يا خداى ناكرده زنا كرد، پس از وقوع عمل، وى را از چه چيز نهى مى كنند؟ و آيا نهى مى تواند تأثيرى در ماوقع داشته باشد و انقلاب محال را بوجود آورد؟ از اينجا استفاده مى كنيم كه نهى از منكر در رابطه با آينده و يا ادامه فعل واقع شده مى باشد. در اين صورت پيدا است كه مورد آن اشخاصى است كه زمينه ارتكاب جرم در آنان وجود دارد و در غير اين اشخاص محلّى براى آن وجود ندارد. با توجه به اين مطلب تمام مراتب موجود در نهى از منكر در مورد سؤال قبل پياده شدن مى باشد و بعيد نيست كه حتى جريمه هاى مالى در صورتى كه تنها راه ترك منكر و عدم ارتكاب فحشا باشد، بعنوان نهى از منكر مشروعيت داشته باشد. البته تعيين مقدار جريمه مالى و همينطور تعيين مقدار زندان و ساير كيفرهاى مربوطه به عهده حاكم شرع است.
 
امر به معروف و نهى از منكر
سؤال946:
از آنجايى كه امر به معروف و نهى از منكر از واجبات شرعى مى باشند وظيفه انسان در قبال مجالس لهو و لعب و افراد بى بند و بار چيست؟
پاسخ: اگر احتمال تأثير در ارشاد و نصيحت خود بدهيد، بايد نهى از منكر كنيد. بلى بايد با ملايمت و مهربانى تذكر دهيد، شايد نتيجه بگيريد.
 
سؤال947: اگر شخصى در اتومبيلى سوار شده كه نوار موسيقى يا غنا گذاشته اند و بداند نهى از منكر سودى ندارد، وظيفه چيست؟
پاسخ: در صورت امكان از اتومبيل پياده شود و اگر ممكن نباشد توجه خود را معطوف به امور ديگر كند.

سؤال948: در شرايط كنونى در برخى از مراسم عروسى از نوارهاى مبتذل استفاده مى شود، با توجه به اينكه ممكن است عدم شركت در مراسم موجب تيرگى روابط فاميلى شود و از طرف ديگر نهى از منكر هم مفيد نيست، شركت در اين مجالس چگونه است؟
پاسخ: شركت جايز نيست، اگرچه موجب تيرگى روابط شود.

سؤال949: تماس گرفتن با افرادى كه سروكار با نوارهاى مبتذل و فيلمهاى نامشروع دارند چگونه است؟ اگر امر به معروف و نهى از منكر باعث مسخره خود آمر و ناهى شود چطور است؟
پاسخ: اگر تماس موجب تشويق و يا بى اعتنايى به حرام باشد، جايز نيست.
 
سؤال950: شخصى يكى از اقوامش علاوه بر تارك الصلاة بودن، به بعضى از مقدسات بى احترامى مى كند و او براى احترام پدر و مادر حرفى به او نمى زند ولى قلباً از او ناراضى و ناراحت است، آيا همين مقدار در نهى از منكر كافى است؟
پاسخ: اگر مى توانيد او را نصيحت كنيد و امر به معروف و نهى از منكر نماييد و ناراحت شدن پدر و مادر مسقط تكليف نمى شود و اگر رفت و آمد با چنين افرادى تأييد آنان باشد ترك كنيد.

ارسال نظرات و دیدگاه های شما

توجه:

با عنایت به اینکه نظرات و پیشنهادات شما کاربران گرامی در بهبود پرتال تاثیر کاملا موثری ایفا می کند لذا خواهشمند است ما را از نظرات ارزنده ی خود محروم نفرمایید.

• نظر شما پس از بررسی و بازبینی توسط مدیریت برای نمایش در سایت قرار داده می شود.
• نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهند شد.
• نظراتی که شامل سئوال شرعی یا نتایج مسابقات باشد منتشر نخواهد شد. ( از فرم تماس با ما استفاده فرمایید)
• نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با مطلب باشد منتشر نخواهد شد.
• متن نظر شما می بایست حداکثر 1024 کاراکتر باشد.