آسيب شناسي امر به معروف و نهی از منکر (1) پرتال علمی پژوهشی راه بهشت

پرتال علمی پژوهشی راه بهشت

پيوندها  پيوندها   مسابقات  مسابقات   اخبار  اخبار   معرفي کتاب  معرفي کتاب   معرفي نرم افزار  معرفي نرم افزار   ثبت نرم افزار  ثبت نرم افزار   محصولات  محصولات   تلفن همراه  تلفن همراه   صوت و فيلم  صوت و فيلم   نگارخانه  نگارخانه   پرسمان   پرسمان   احاديث  احاديث   داستان  داستان   احکام  احکام   مقالات  مقالات  

  صفحه اول
   کتابخانه
  پيامک
   ويژه نامه ››
   گفتگو و تحليل ››
   گلبانگ اذان
   بازي آنلاين
   تماس با ما
   درباره ما
   جستجو
   بايگاني







     شمسی

               

  مسیر جاری : مقالات  امر به معروف و نهي از منكر  نتايج و پيامد
آسيب شناسي امر به معروف و نهی از منکر (1)

« آسيب شناسي امر به معروف و نهي از منكر» تحقيقي است ، توصيفي – تحليلي كه با بررسي معاني لغوي و اصطلاحي آن ، اهميت و جايگاه امر به معروف و نهي از منكر ، در قرآن و روايات و ذكر انواع آسيب هاي اختصاصي و عمومي و ...


نویسنده : فاطمه رحماني
منبع :
اختصاصی راه بهشت (www.rahebehesht.org)

نوشته ي پيش رو با عنوان « آسيب شناسي امر به معروف و نهي از منكر» تحقيقي است ، توصيفي – تحليلي كه با بررسي معاني لغوي و اصطلاحي آن ، اهميت و جايگاه امر به معروف و نهي از منكر ، در قرآن و روايات و ذكر انواع آسيب هاي اختصاصي و عمومي و در پايان اثرات و عواقب ترك اين دو فريضه ی مهم الهي ، سعي دارد خواننده را با اين مسئله ي مهم ، بيشتر و بهتر آشنا سازد.شناخت ابعاد و زواياي امر به معروف و نهي از منكر يك اصل بنيادين است ، كه تفكر مسلمانان را زلال و ناخالصي هاي آن را جدا مي كند و آنان كه اين اصل را به خوبي شناخته اند در دام چنين لغزشگاه هاي خطرناكي قرار نمي گيرند.
بنابراين ، لازمه ي شناخت اين آسيب ها ، كسب آگاهي دقیق و روشن از آن هاست.
اين پژوهش در نهايت به اين نتيجه مي رسد كه همان طور كه امر به معروف و نهي از منكر اهميت دارد ، شناخت آسيب ها و آفت هاي آن هم مهم است و توسل به شيوه هاي فرهنگي و استفاده از استدلال هاي متين ، بهترين راه براي اين امر است. چه بسا عدم آگاهی از این آسیب ها، عواقب و اثرات نا مطلوبی برجای می گذارد که حتی منجر به نابودی یک ملت می گردد. درمان این عواقب تنها از طریق رفع علت هاست که آن هم رواج امر به معروف و نهی از منکر با جذب نیروهای آگاه همراه با برنامه ریزی دراز مدت می باشد.

فصل اول : كليات
با نگاهي گذرا به سرگذشت بشر در مي يابيم كه امر به معروف و نهي از منكر از پيشينه اي به قدمت انسان برخوردار است. هدف بعثت انبياء الهي نيز دعوت مردم به خير ، صلاح ، توحيد و بازداشتن آن ها از پيروي طاغوت بوده است.
حضور پيام آوران وحي در عرصه ی تحولات اجتماعي به اندازه اي چشمگير است كه مي توان گفت همه ي حركت هاي اصلاحي و دگرگوني هاي سازنده در جامعه بشري در پرتو امر به معروف و نهي از منكر تحقق يافته است .
اميرالمؤمنين علي (علیه السّلام) فرمودند :
« قِوامُ الشَرِّيعَةِ الْاَمْرُ بِالْمَعروفِ وَ النَّهْيُ عَنِ الْمُنْكَرِ »
قوام و جوهره ي وجودي شريعت ، امر به معروف و نهي از منكر است.(1)
« امر به معروف » انتشار خوبي ها و افشاندن بذر نيكي ها در كشتزار جان آدمي است تا با به ثمر رسيدن هر بذر ، گلي از درون آن شكفته شود و در نتيجه جامعه گلزاري ، از ارزش ها ، نيكي ها و فضيلت ها گردد .
« نهي از منكر» بارش قطرات زلال باران بر سرزمين گنهكار است كه ، شعله هاي معصيت را خاموش مي سازد و به گسترش تيرگي هاي قلبش پايان مي بخشد و چنين ويژگي هايي است كه اين دو فريضه ی نوراني را بر ساير فرائض امتيازي بزرگ بخشيده است .
قرآن كه در رأس كتاب هاي آسماني است به طرز زيبا و شگفت آوري مسئله ی امر به معروف ونهي از منكر را از جنبه هاي گوناگون به تصويركشيده است.
در قرآن شريف ، آيات بسياري در اين باره آمده است .
امر به معروف و نهي از منكر از مسائل مهمي است كه در مكتب ساير پيامبران نيز به آن توجه خاص شده و از اصول اساسي دين محسوب مي شود .
در اخبار و روايات اسلامي نيز موضوع امر به معروف و نهي از منكر ، مورد توجه و تأكيد فراوان قرارگرفته است و با توجه به اين روايات و تأكيدات فراوان آن ، به اهميت اين موضوع ومسئله بيشتر پي مي بريم .
امر به معروف و نهي از منكر در عين حال كه يك دستور ديني است و براي اجراي آن شرايط و مقرراتي در شرع مقدس اسلام بيان شده است ، يك جهاد اجتماعي نيز مي باشد .
« ناصر ، مكارم شيرازي : در پيامي به همايش « آسيب شناسي امر به معروف و نهي از منكر » در دانشگاه سمنان، اين فريضه ي الهي را از اركان مهم تعليمات اسلام دانستند و نيز ، فرمودند : امر به معروف و نهي از منكر ، نوعي جهاد اجتماعي است كه سبب اجراي ساير احكام اسلام مي گردد و به همان اندازه كه اين دو فريضه اهميت دارد آسيب هاي آن هم مهم است و فرمودند : توسل به شيوه هاي فرهنگي و استفاده از استدلال هاي متين ، بهترين راه براي امر به معروف و نهي از منكر است .
ايشان درپايان فرمودند: اين فريضه ی الهي را كه ضامن پاكي و قداست جامعه است ، احياء كنيد و اميد موفقيت همه ی شما عزيزان را از خداوند خواستارم .(2) »
بدون شك فراگيري روش هاي صحيح اين رفتار ، امري ضروري است ، تا با اعمال صحيح آن ، بر ميزان اثر بخشي آن افزوده شده و از خطرات اجتماعي رفتارهاي دور از شأن اين فريضه ی الهي كاسته شود .
موضوع اين مقاله، بررسي اهميت وجايگاه اين دو فريضه و برخي آسيب هاي اختصاصي و عمومي امر به معروف و نهي از منكر است كه درجه اهميت اين مسئله را نشان مي دهد .
در ادامه ی اين مقاله، به اثرات و عواقب ترك اين دو فريضه پرداختيم و در نتيجه به نكاتي بسيار جالب و ارزنده دست يافتيم .
در پايان متذكر مي شويم كه : هيچ ضرورت عقلي و علمي ايجاب نمي كند كه « آسيب شناسي» و « درمان» در يك اثر مورد تحقيق قرار گيرد . بلكه ضرورت علمي و عقلي چه بسا خلاف اين مطلب را به ذهن مي آورد ، زيرا اين دو مقوله ، دو تحقيق جداگانه مي طلبد .
بر اين اساس ، صاحب اين قلم در صدد است در مقاله ی آسیب شناسی امر به معروف و نهی از منکر باید پيشنهاد هايي اساسي براي رفع معضلات اجرايي امر به معروف و نهي از منكر را در آثاري جداگانه مطرح كرد .

تعريف و تبيين موضوع :
امر به معروف و نهي از منكر، يعني: امر كردن به انجام كارهاي شايسته و نهي كردن از انجام كارهاي ناشايست است.
امر به معروف و نهي از منكر و شناخت آسيب هاي آن ، يكي از اصول عملي اسلام و از مهم ترين فرائض ديني در اسلام و فقه اسلامي است.
موضوع امر به معروف و نهي از منكر در كتب فقهي شيعه ، بالاتر از حدّ يك واجب الهي معمولي مطرح شده و در رديف ضروريات دين از آن ياد شده كه منكر آن در صورت آگاهي ، كافر شناخته شده است(3) .
واژه ي آسيب در لغت؛ به معناي؛ صدمه، خطر، آفت، زخم و ... است و در اصطلاح به معناي عدم التزام به هنجارهاي مورد قبول جامعه ، آسيب شناخته مي شود .
بنابراين ، آسيب شناسي به معناي آن است كه در عمل ، « بايد ها » چه ميزان رعايت نگرديده است(4) .
بهترين راه شناخت اين دو فريضه ، مراجعه به شرع مقدس كه همان عقل خارجي است ، مي باشد و از طريق عقل مي توان معروفات و منكرات را شناخت ؛ زيرا عقل سليم مي تواند خوب و بد را از هم تشخيص دهد . از اين طريق مي توان فهميد ، معروف كدام است و منكر چيست .

فصل دوم : آشنايي با معاني آسيب شناسي امر به معروف و نهي از منكر
2-1- معناي آسيب ، امر ، نهي ، معروف ، منكر از لحاظ لغوي :
2-1-1- آسيب :
درلغت به معناي زخم ، ضرب ، صدمه ، تعب و رنج ، مشقت ، آفت ، نكبت ، بلا ، فتنه ، خطر، گزند ، آزار ، كوفتگي(5) ، زيان ، خسارت ، كوب ، ضربه و چيزهاي ديگر به كار رفته است(6) .
2-1-2- امر :
جمع امور ، به معني فرمان دادن ، فرمان(7) ، حكم ، كار و حادثه(8) .
- در مفهوم واژه ی امرگفته اند : « هو الطلب مع الاستعلاء » ، امر همان خواستن يا برتري است كه مترادف با فرمان است(9) .
- امر كلمه اي سه حرفي عربي است كه اگر به صورت مصدر به كار برده شود معناي آن در زبان پارسي : فرمودن ، فرمان دادن ، دستوردادن ، وادار نمودن ، واداشتن و چنان چه به صورت اسم به كار برده شود معناي آن فرمان ، فرمايش ، دستور و واداري خواهد بود(10).
2-1-3- نهي :
باز داشتن ، منع كردن ، خلاف امر .
( نهي از منكر) ؛ باز داشتن از كار بد(11) ، جلوگيري كردن(12) .
- در مفهوم واژه نهي گفته اند : « النهي الزجر عن الشيء »
- « نهي بازداشتن از چيزي است(13)» .
- نهي كلمه اي سه حرفي عربي است كه اگر به صورت مصدر به كار برده شود معناي آن در زبان پارسي : باز داشتن و جلوگيري كردن كسي از كاري يا گفتاري يا كرداري و چنان چه به صورت اسم به كار برده شود معناي آن در زبان ما ، بازداري و جلوگيري كسي از كاري يا گفتاري يا كرداري خواهد بود(14).
2-1-4- معروف :
المعروف : کار نیکو از نظر شرع و عقل ، بر خلاف منکر(15)
المعروف : ( عرف ) : مشهور ، شناخته شده ، نيكويي ، رزق ، طاعت خدا(16).
- واژه « معروف» : در لغت به معناي شناخته شده و مقصود آن كارهايي است كه مورد تأييد عقل و شرع است(17) .
- معروف : كلمه اي پنج حرفي عربي و اسم مفعول از فعل عرف يعرف است و معناي آن به زبان فارسي : دانسته شده ، شناخته شده مي باشد . معناهاي نامي ، نامدار ، نامور ، نامبردار ، بلند آوازه و سرشناس نيز براي معروف نوشته اند(18) .
2-1-5- منكر :
المنکَر: کار ناپسند از نظر مردم، کار زشت و ناپسند از نظر شرع
المنکِر: انکار کننده، کسی که چیزی یا دیگری را نشناسد(19).
منکر: از ماده‌ی « انکار » و « نکر» : ناشناخته ، ناپسند ، زشت و قبیح که جمع آن منکرات و مناکر می‌باشد(20).
- واژه «منكر» : نيز به معني ناشناخته و مقصود از آن كارهايي است كه مورد نكوهش عقل و شرع است(21) .
- منكر : كلمه اي چهار حرفي عربي و اسم مفعول از فعل ( مزيد ) انكر ينكر است و معناي آن به زبان فارسي : نادانسته ، ناشناخته و بي نشان ... است . معناهاي ناروا ، بد ، قبيح ، ناشايسته نيز براي منكر گفته اند(22).
2-1-6- امر به معروف :
يعني : امر به انجام كار هاي شايسته و پسنديده .
2-1-7- نهي از منكر :
يعني : نهي از انجام كار هاي ناشايست و ناپسند(23).
2-2- معناي آسيب و آسيب شناسي ، معروف و منكر از لحاظ اصطلاحي :
2-2-1- آسيب :
آسيب و انحراف و يا كج روي ، مفاهيمي معادل و مشابه هستند .
مفهوم مشتركي كه در اين دو واژه مي توان يافت عبارت است از :
عدم التزام به آن چه كه بايد باشد. بنابراين ، عدم التزام عملي به هنجارهاي مورد قبول جامعه ، آسيب شناخته مي شود .
بنابراين ، آسيب شناسي به معناي آن است كه در عمل ، « بايد ها » چه ميزان رعايت نگرديده است(24) .
2-2-2- آسيب شناسي امر به معروف و نهي از منكر :
هرگونه آفت و خطر و گزند و ناراحتي كه ممكن است به اين دو ، واجب الهي ، در مرحله ي شناخت و اجرا ، از ناحيه ی اجرا كننده و اجرا شونده ، وارد آيد و اين عمل ظريف را با اشكال و گزند و آسيب مواجه كند، مي باشد.(25)
2-2-3- معروف :
كارهايي كه اسلام آن ها را واجب كرده(26).
- اسمي است كه براي هر كاري ، با عقل و شريعت نيكو شناخته شده(27).
- هركار نيكي كه علاوه بر نيكي آن ، انجام دهنده اش ، آن را به اين وصف ( نيكي) بشناسد(28) .
2-2-4- منكر :
كارهايي كه اسلام آن ها را حرام نموده(29) .
- چيزي كه به زشتي شناخته شده(30) .
- هركار بدي كه انجام دهنده ي آن ، خودش آن را به اين وصف (بدي) بشناسد و يا توسط ديگري شناسانده شود(31).

فصل سوم : اهميت و جايگاه امر به معروف و نهي از منكر در قرآن و روايات
3-1- اهميت و جايگاه امر به معروف و نهي از منكر در قرآن و روايات :
3-1-1- اهميت امر به معروف و نهي از منكر :
انسان موجودی اجتماعی است و ضرورت زندگی اجتماعی ، انسان را مجبور می‌کند تا از برخی خواسته‌های خود چشم‌پوشی نموده و رفتار خود را در چارچوب آن اجتماع ، کنترل نماید ، زیرا رمز بقای یک اجتماع به دلیل وجود قواعد تنظیم کننده ی رفتارهای اجتماعی است .
در دین مبین اسلام، عامل کنترل عمومی ، امر به معروف و نهی از منکر است .
« اسلام همه‌ی پیروان خود را موظف ساخته که اگر دیدند به یکی از قوانین عمل نمی‌شود آرام نشینند و متخلف را به فرمانبرداری وادار کنند و از نافرمانی بازدارند(32) »
بنابراین نمی‌توان در یک جامعه از کنار مسائلی که سلامت آن را به خطر می‌اندازد بی تفاوت گذشت و امر به معروف و نهی از منکر ، بزرگ ترین ضامن سلامت جامعه است .
پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلّم) ، جامعه را به کِشتی و افراد را به مسافران آن تشبیه نموده و می‌فرماید: « اگر در میان مسافران کسی به ادعای آن که به اندازه‌ی خودش در کشتی سهم دارد و کشتی را سوراخ کند ، سرانجام کشتی و مسافران آن غرق خواهد شد ، ولی اگر دیگران از این عمل ناپسند او جلوگیری کنند خود و او را از هلاکت رهایی بخشیده‌اند(33). »
مثال دیگر آمده «خداوند در سوره‌ی اعراف ، ( آیات 163 تا 166 ) داستان قومی را به نام ( اصحاب سبت) نقل می‌کند که در کنار دریا زندگی می‌کردند و از طرف خداوند به عنوان آزمایش دستوری به آن‌ها داده شد و آن این که صید ماهی را در روز شنبه ، تعطیل کنند . گروهی از آنان ، آن قوانین شرعی را رعایت نکردند و گروه دیگر آن‌ها را پند داده و نهی از منکر نمودند ، اما آنان نپذیرفتند و لذا ، خداوند گروهی را که امر به معروف و نهی از منکر می‌کردند نجات داد و بر گناهکاران عذاب دردناکی نازل کرد.(34) »
با توجه به مطلب یاد شده ، اهمیت این دو فریضه ي الهی معلوم می‌شود چرا که ، امر به معروف و نهی از منکر، علاوه بر اینکه یک وظیفه فردی است یک وظیفه اجتماعی می‌باشد .
زیرا « مفاسد اجتماعی در جامعه ، زمانی رواج پیدا می‌کند و اجرای احکام الهی زمانی دچار مشکل می‌شود که انسان به وظیفه‌ی خود در انجام این فریضه الهی در هر دو شکل فردی و اجتماعی آن اهتمام نورزد.(35) »
در برخی از سخنان امامان معصوم (علیهم السّلام) چنین آمده است :
ـ امر به معروف و نهی از منکر مهم‌ترین واجبات و شریف ترین آن هاست (36).
بنابراين اغلب تأكيد مي شود كه امر به معروف و نهي از منكر ، نه تنها بر عالمان ، بلكه بر همه ي مسلمانان واجب است(37).
ـ واجبات دینی به سبب امر به معروف و نهی از منکر استوار می‌گردد(38) .
علی (علیه السّلام) فرمودند : « پایداری دین به امر به معروف و نهی از منکر و اقامه‌ی حدود است(39).
« و هما من أسمی الفرائض و أشرفها ، و بهما تقام الفرائض ، و وجوبها من ضروریات الدین ، و منکره مع الالتفاوت بلازمه و الالتزام به من الکافرین »
[ این دو « امر به معروف و نهی از منکر» از شریف ترین واجبات می‌باشند و به وسیله‌ی این ها واجبات برپا می‌شود. و وجوب این ها از ضروریات دین است که منکر آن در صورت توجه به لازمه‌ی انکار و ملزم شدن به آن ، از کفار می‌باشد(40)]
در اصل هشتم قانون اساسی ج . ا. ا. درباره ي تحقق این فریضه ي مهم آمده :
 « در جمهوری اسلامی ایران ، دعوت به خیر، امر به معروف و نهی از منکر ، وظیفه‌ای است همگانی ، بر عهده ي مردم نسبت به یکدیگر ، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت ، شرایط ، حدود کیفیت آن را قانون معین می‌کند.(41) »
آن چه كه قابل ذكر است اين است كه از طريق عقل مي توان معروفات و منكرات را شناخت .
زيرا عقل سليم مي تواند عمل خوب و بد را از هم تشخيص دهد .
از اين طريق مي توان فهميد معروف كدام است و منكر چيست .
در هر حال به هنگام مراجعه به عقل سليم ، در نظر داشتن دستورات شرع ضروري است(42) .
بنابراين امر به معروف و نهي از منكر ، اصلي است كه در خود قرآن ، با صراحت آمده و بعد در اخبار لغوي و آثار ائمه و بعد هم بزرگان و علماء دين در همه ی قرن ها ، درباره ي اين اصل و اهميت آن سخن ها گفته و مطالبي نوشته اند(43) .
3-1-1-1- اصلي كه ضامن بقاي اسلام است :
امر به معروف و نهي از منكر يگانه اصلي است كه ضامن بقاي اسلام است . اگر اين اصل نباشد ، اسلامي نيست . رسيدگي كردن دائم به وضع مسلمين است .   
« دين اسلام كه جامعه را به هر مصلحت و كار نيك فرمان داده و از هر مفسده و كار زشت ، نهي فرموده شأن امر به معروف و نهي از منكر را بسيار بزرگ شمرده و راجع به آن انواع تأكيدات و ترغيبات  نموده و انتظام تمام تشكيلات اجتماعي و سياسي و حفظ شوكت و عظمت مسلمانان را به آن موقوف كرده است(44).»
قرآن كريم بعضي از جوامع گذشته را كه ياد مي كند و مي گويد اين ها متلاشي و هلاك شدند ، مي فرمايد : به موجب اين كه در آن ها نيروي اصلاح نبود ، نيروي امر به معروف و نهي از منكر نبود ، حس امر به معروف و نهي از منكر در ميان اين مردم زنده نبود(45).
3-1-1-2- كم اهميت شدن اين اصل در دنياي اسلام :
اين امر يك بحث تاريخي لازم دارد تا روشن شود كه چطور شد در طول تاريخ ، اين موضوع به اين عظمت و اهميت در دنياي اسلام به تحليل رفت و روز به روز كوچك تر شد . انصافاً در ميان ما شيعيان نيز اين مطلب خيلي كوچك شده است تا آن جا كه چند قرن است كه درباره ي امر به معروف و نهي از منكر در رساله هاي علميه مطلبي نمي نويسند .
- امر به معروف و نهي از منكر موضوعي نيست كه از بين برود ، هميشه وجود دارد و بايد در رأس مسائل قرار گيرد ، هميشه بايد مطرح شود تا آن را فراموش نكنيم(46) .
براي تحقق واقعي فريضه ي امر به معروف و نهي از منكر در جامعه اسلامي ، مي بايست ، مسائل حاشيه اي و سطحي را كنار نهاد و با نگاهي ژرف تر و عميق تر به مقولات اجتماعي نگريست .
به قول دكتر شريعتي : « نبايد گذاشت دامنه امر به معروف و نهي از منكر ، فقط در ريش و پشم و لباس و آرايش و چيز هاي نا چيزي كه امرش و نهي اش زياد با هم فرقي ندارد ... خلاصه شود(47) » .
بلكه امر به معروف و نهي از منكر را بايستي در همان معناي اصيل و اسلامي آن در نظر بگيريم و عمل كنيم .
در نتيجه ، براي پويايي امر به معروف و نهي از منكر بايد اين مقوله را باور داشت كه :
« در جامعه ی اسلامي ، نه تنها علماء و شخصيت هاي رسمي سياسي ، بلكه همه ی افراد زبده ، روشنفكر ، هر كسي مسئوول امر به معروف و نهي از منكرند و درجامعه ی اسلامي، هيچ كس نمي تواند در زندگي اش حالت بي تفاوتي و بي طرفي داشته باشد ، چون مسئوول است .(48) »
3-1-2- جایگاه امر به معروف در قرآن ؛
مسئله امر به معروف از همان روزهای اول بعثت در مکه مورد عنایت اسلام بوده است .
به عنوان مثال در سوره‌ی والعصر که در اوائل بعثت در مکه نازل شده است ، در جمله‌ی « تَواصَوْا بِالحَقِّ و تَواصَوْا بِالصَّبْرِ » اشاره به امر به معروف می‌کند .
الف - گروه هاي ويژه در امر به معروف و نهي از منكر :
گرچه امر به معروف و نهي از منكر بر همه مردان و زنان مؤمن واجب است ولي از گروه هايي ، بيشتر خواسته شده است :
1- گروه ويژه ؛
قرآن می‌فرماید : « وَلْتَکُنْ مِنْکُمْ اُمِّةُ یَدْعُونَ اِلَی الْخَیْرِ وَ َیأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یََنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَََرِ... » آل عمران  ؛ 104
« از میان شما مسلمین گروهی ویژه باید مسئوول امر به معروف و نهی از منکر شوند. »
همان‌طور که در پیام این آیه آمده « دعوت کننده‌ی به خیر و معروف باید اسلام شناس ، مردم شناس و شیوه شناس باشد ، لذا بعضی از امت ، این وظیفه را به عهده دارند ، نه همه‌ی آن ها ( مِنْکُم اُمَّة)(49) »
حساب این گروه از حساب وظیفه‌ی عمومی جداست .
« این آیه مرحله‌ی خاصی از امر به معروف و نهی از منکر که توسط گروه ویژه و رسمی صورت می‌گیرد را بیان کرده(50) » 
که این دسته باید با قدرت و امکانات وارد عمل شوند و جلوی منکرات را بگیرند، « مثال ، برای ماشینی که در مسیر یک طرفه بر خلاف همه ، رانندگی می‌کند ، دو نوع برخورد لازم است ، یکی آن که تمام رانندگان با بوق و چراغ مخالفت خود را با کار او اعلام کنند ، دوم آن که پلیس ، راننده را جریمه کند.(51) »
الف) انبياء ؛
قرآن ، اولین وظیفه‌ی همه‌ی انبیاء را امر به معروف و نهي از منكر می‌داند و می‌فرماید : « ما در میان هر امتی ، پیامبری را مبعوث کردیم که مهمترین وظیفه‌ی آنان دو چیز بود، یکی امر به یکتاپرستی که بزرگ ترین معروف‌هاست ( أنِ اعبُدُوالله ) ، و دوم نهی از اطاعت طاغوت‌ها که بزرگترین منکرهاست (اِجتَنِبوُا الطّاغوتَ) (52)»
در سوره‌ی اعراف  ؛ 157 « ... يـَأمُرُهُم بِالمَعرُوفِ وَ يَنهاهُم عَنِ المُنكَرِ ... » مي خوانيم: « پیامبر اسلام که نام و نشانش در تورات و انجیل آمده ، اولین وظیفه‌اش امر به معروف و نهي از منكر است.(53) »
« امر به معروف و نهی از منکر، سیره‌ی انبیاست ، گرچه دیگران گوش ندهند، قرآن می‌فرماید: ( وَ إِذا ذُکِّروا لَا یَذکُرُونَ(54)) »(55)
به فرموده امام باقر (علیه السّّلام) : « همانا امر به معروف و نهي از منكر راه انبياء و  شيوه ی صالحان است (56) » .
ب) ائمه معصومين ؛
امام حسين (علیه السّّلام) در برابر سخنان برادرش محمد حنفيه كه مي گفت : به طرف عراق نرويد ! فرمود : « مي خواهم امر به معروف و نهي از منكر كنم تا به روش جدم رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) عمل كرده باشم. »
پ) علماء و دانشمندان ؛
قرآن مي فرمايد : « چرا علماء ، مردم را از حرام خواري و حرام گويي باز  نمي دارند ؟(57) »(58)
پيامبر بزرگوار اسلام (صلّی الله علیه و آله و سلّم) مي فرمايد: « ما مِن قَوْمِ عَمِلُوا بِالْمَعاصي و فيهِم مَن يَقدِر اَن يَنكُرعَلَيهِم فَلَم يَفعَل اِلَّا يُوشِك اَن يَعُمَّهُمُ اللهُ بِعَذابِ مِن عِندِه ... »
« قومي كه گناه كنند، در حالي كه ميان آن ها كساني باشند كه مي توانند بر اعمال آن ها اعتراض كرده ، انكارشان كنند و بيزاري جويند و نكنند ، نزديك باشد كه خداوند همه ي آن ها را به عذاب معذب فرمايد(59)» .
ت) مسئوولين حكومتي ؛
قرآن مي فرمايد:« نشانه حكومت صالحان و كساني كه قدرت و امكانات به آنان داديم ، آن است كه در زمين ، اقامه نماز مي كنند ، زكات مي پردازند و امر به معروف و نهي از منكر مي كنند(60)» .
ث) والدين ؛
 قرآن مي فرمايد: « خود و اهل خود را از آتش دوزخي كه آتش گيران آن انسان و سنگ است ، حفظ كنيد(61)». منظور آنان را امر به معروف و نهي از منكركنيم .
ج) بزرگان جامعه ؛
امام صادق (علیه السّّلام) در نامه اي به ياران خود نوشت: « حتماً بزرگان و پيرمردان و قدرتمندان شما نسبت به جاهلان رياست طلب ، از خود عطوفتي نشان دهند و دست كساني را كه تجربه اي ندارند ، بگيرند ، وگرنه ، نفرين و لعنت به همه آنان خواهد رسيد(62)».
 
پی نوشت ها :
1- بي نا ، موسسه فرهنگي قدر ولايت ، حكايت هاي امر به معروف و نهي از منكر ، بي چا ، بي جا ، (قدر ولايت ، 1375) ، ص 110 ، از غرر الحكم ، ج 4 ، ص 518 ، چاپ دانشگاه .
2- ناصر مكارم شيرازي ، امر به معروف و نهي از منكر ، جهاد اجتماعي است . ( تاريخ : 7/3/87 )
www.hazahnews.com
3- بي نا ، مركز تحقيقات اسلامي سپاه ، امر به معروف و نهي از منكر ، چ 4 ، ( نمايندگي ولي فقيه در سپاه ، 1371 ) ، ص 15
4- فاضل حسامي ، آسيب شناسي دين در سيره ي علوي ، ص ص 8-7  از
www.hazah.net
5- علي اكبر دهخدا ، لغت نامه ی دهخدا ، ج 1 ، ( چ دانشگاه تهران ، 1342 ) ، ص 144
6-  عميد ، همان ، ص 73
7- مرتضي مطهري ، حماسه حسيني ، ج 1 ، چ 31 ، ( تهران ، صدرا ، 1378 ) ، ص 235
8-  عميد ، همان ، ص 233
9- طيبه قدس ، امر به معروف و نهي از منكر ، ص 4/2 نقل از « نشريه اصلاح و تربيت » ، شماره 63 ، ( سال ششم )
10- حميد سالك ، امر به معروف و نهي از منكر ، نشريه كهكشان ، شماره 70 ، ( آبان 1380 ) ، ص1
11- عميد ، همان ، ص1229
12- مرتضي مطهري ، ج 1 ، همان
13- طيبه قدس ، همان
14- حميد سالك ، همان
15- امین ، ابراهیم، منتصر، الصوالحی، خلف احمد، ترجمه‌ی محمد بندر ریگی، فرهنگ معجم  الوسیط، ج2، (تهران اسلامی، 1382)، ص 1274
16- احمد سیاح ، ترجمه : المنجد الابجدی ، فرهنگ دانشگاهی 1 ، ( تهران ، فرحان ، 1379 ) ، ص 794
17- طيبه قدس ، همان
18- حميد سالك ، همان
19- امین ، ابراهیم ، خلف احمد ، همان ، ص 2031
20- بي نا ، مركز تحقيقات اسلامي سپاه ، امر به معروف و نهي از منكر ، چ 4 ، (نماينده ولي فقيه در سپاه ،1371) ، ص 35
21- طيبه قدس ، همان
22- حميد سالك ، همان
23- محمد فولادي ، واژه شناسي امر به معروف و نهي از منكر ، از
www.maroofyaran.com ، مجله ديدار آشنا ، شماره 21 ، ( اسفند 1380 )
24- فاضل حسامي ، آسيب شناسي دين در سيره ي علوي ، ص ص 8-7 ، از
www.HAZAH.NET
25- محسن احتشامي نيا ، همان ، ص 406-405
26- ابوالفضل شكوري ، فقه سياسي اسلام ، چ 2 ، ( قم ، دفتر تبليغات اسلامي ، 1377 ) ، ص 163
27- ابوالقاسم بن فضل راغب اصفهاني ، ترجمه : غلامرضا خسروي حسيني ، ترجمه مفردات في الراغب القرآن ، ج 2 ، چ 3 ، ( تهران ، مرتضوي ، 1383 ) ، ص 586
28- حسين نوري همداني ، مترجم : محمد محمدي اشتهاردي ، امر به معروف و نهي از منكر ، چ 6 ،    ( قم ، دفتر تبليغات ، 1377 ) ، ص 81
29- ابوالفضل شكوري ، همان
30- ابوالقاسم بن فضل راغب اصفهاني ، همان
31- حسين نوري همداني ، همان
32- محمد حسين طباطبايي ، اسلام و اجتماع ، ( قم ، جهان آرا ) ، بي تا ، ص 30
33- بي نا ، معاونت امر به معروف و نهي از منكر نمسا ، امر به معروف و نهي از منكر( ناصحين ) ، چ2، ( تهران ، پرتو واقعه ، 1382 ) ، ص6-5
34- ناصر مکارم شیرازی ، تدوین : حسین حسینی ، قصه‌های قرآن ، چ 7 ، ( تهران ، دارالکتب الاسلامیه ،1380) ، ص 332
35- بي ‌نا ، معاونت سیاسی نمایندگی ولی فقیه در نزسا ، حدیث ماندگاری ، ( مرکز چاپ نمایندگی ولی فقیه در نزسا ، 1378 ) ، ص68
36- محمدحسین فلاح‌زاده ، آموزش فقه ، چ 11، ( قم، الهادی ، 1379 ) ، ص280 ، از: کافی، ج4، ص55
37- مايكل آلن كوك ، ترجمه : احمد نمايي ، امر به معروف و نهي از منكر در انديشه اسلامي ، ج 2 ، چ 3 ، ( مشهد ، بنياد پژوهش هاي اسلامي ، 1385 ) ، ص 773  نقل از : جويني ، ارشاد ، 368/10 و جويني غياث الامم ، ص 176 ، 176/10 ، 177/4 ، و فضل ، جامع ، 197/4 و متولي ، مغني «مادلونگ»،66/7
38- محمد حسین فلاح‌زاده ، همان ، ص 281، نقل از : وسائل الشیعه ، ج 11 ، ص 394
39- محمدرضا اکبری ، تحليلی نو و عملی از ( امر به معروف و نهی از منکر) در عصر حاضر ، چ 3 ، ( اصفهان ، پيام عترت ، 1376 ) ، ص 16 ، و « غررالحكم » ، عبد الواحد بن محمد آمدي ، به قلم : هاشم رسولي محلاتي ، ج1 ، ( تهران ، فرهنگ اسلامي ) ، بي چا ، بي تا ، ص 100
40- روح‌الله خميني ، مترجم : علی اسلامی ، ترجمه ي تحرير الوسيله ، ج 2 ، بی چا ، ( قم ، اسلامی ) ، بی‌تا ، ص 285 ـ 284
41- بی‌نا ، گروه نويسندگان ، آشنايي با بسيج ، چ 2 ، ( تهران ، معاونت آموزش نمسا ، 1381 ) ، ص120
42- بي نا ، معاونت آموزش نمسا ، امر به معروف و نهي از منكر (ضابطين) ،( تهران ، آموزش نيروي مقاومت بسيج، 1381 ) ، ص 9
43- مرتضي مطهري ، ده گفتار ، بي چا ، (رودكي – تهران ، صدرا) ، بي تا ، ص 48
44- لطف الله صافي گلپايگاني، راه اصلاح يا امربه معروف ونهي ازمنكر،چ2،(قم، اسلامي، 1375)،ص20
45- مرتضي مطهري ، ص 235-234
46- همان ، ص 220-218
47- « نمونه اي از اجراي غیر صحیح امر به معروف و نهي از منكر »:
يكي از آقايان خطبا نقل مي كرد كه مردي در مشهد با دين پيوندي نداشت و يك آدم ضد دين بود . ما مدت زيادي با اين آدم صحبت كرديم تا اين كه واقعاً معتقد و مؤمن شد و روش خود را به كلي تغيير داد و كارش به جايي رسيد كه نمازش را با جماعت مي خواند . مي رفت مسجد گوهرشاد پشت سر مرحوم آقاي نهاوندي ، لباس هايش را مي كند ، عبايي هم مي پوشيد . در جلسات ما هم شركت مي كرد . مدتي ما ديديم كه اين آقا پيدايش نيست . با خود گفتيم لابد رفته مسافرت . رفقا گفتند : نه . او اين جاست و نمي آيد . بعد كاشف به عمل آمد كه ديگر نماز جماعت هم نمي رود . علت را جويا شديم . معلوم شد قضيه از اين قرار بوده است : اين آقا چند روز متوالي كه رفته نماز جماعت و در صف چهارم ، پنجم   مي ايستاده ، يك روز يكي از مقدس مآب هايي ، كه در صف اول پشت سر امام مي نشينند ، در ميان جمعيت در موقع نماز ، از آن صف اول بلند مي شود مي آيد تا اين آدم را پيدا كند . رو به رويش مي نشيند و مي گويد : آقا يك سؤالي از شما دارم . شما مسلمان هستيد يا نه ؟ اين بيچاره كه در مي ماند چه جواب بدهد مي گويد؟ بله ، من مسلمانم ، اگرمسلمان نباشم ، در مسجد گوهرشاد ، در صف جماعت چه كار مي كنم ؟ مي گويد : اگر مسلماني ، چرا ريشت را اين طور كرده اي؟ از همان جاست كه آن مرد ، سجاده خود را بر مي دارد و مي گويد اين مسجد و اين نماز جماعت و اين دين و مذهب مال خودتان . رفت كه رفت . اين هم يك جور به اصطلاح نهي از منكر كردن است . يعني بيزار كردن مردم از دين . براي مخالف تراشي ، براي دشمن تراشي ، چيزي از اين بالاتر نيست .
مرتضي مطهري ، همان ، ص 251-250
48- مهناز منصوري ترشيزي، «امر به معروف و نهي از منكر از ديدگاه شريعتي» ، نشريه سلام، (29/3/78)، (نمايه) ، ص 2 ، به نقل از : اسلام شناسي ( مجموعه آثار ، ج 17 ) ، ص 66
49- « نرم افزار شهر رمضان»، مركز تحقيقات كوثر، آل عمران  ؛ 104 ، تفسيرنور ، ج 2 ، ص 124-123 ، « پيام ها»
50- آل عمران  ؛ 110 ، « نکته‌ها » ، www.tebyan.net
51- محسن قرائتی، تمثيلات(پرسش و پاسخ) ، چ 5 ، ( تهران ، مرکز فرهنگی درسهايي از قرآن، 1383) ، ص 24 ـ 23
52- نحل  ؛ 36
53- محسن قرائتی، امربه معروف ونهی ازمنکر، چ 3 ، (تهران ، مرکز فرهنگی درس‌هايي از قرآن، 1376)، ص 13
54- صافات  ؛ 13
55-  محسن قرائتي، عباس بابائيان، «400 نکته از تفسيرنور، ( مركز فرهنگي درس هايي از قرآن ، 1387)، ص 155
56- حر عاملي ، وسائل الشيعه ، ج 11 ، چ 3 ، ( دار الحياء التراث ، 14 ه.ق ) ، ص 395
57- مائده  ؛ 63
58- وحيد نوري ، « امر به معروف و نهي از منكر در قرآن و لزوم تشكيلات براي آن » ، نقل از : نمايه، نشريه رسالت ، شماره 50 ، ( 11/5/1385 ) ، ص 1 .
59- « امر به معروف و نهي از منكر در روايات » ، بحث : عذاب الهي ، نقل از :
www.ehya.ir
60- وحيد نوري ، همان
61- حج  ؛ 41
62- وحيد نوري ، همان
 
 
ادامه دارد ...
 

شماره مطلب :922       تاریخ انتشار: 15/10/1390      تعداد بازدید:  1866 مرتبه

چاپ متن


نظرات کاربران :

با عنایت به اینکه نظرات و پیشنهادات شما کاربران گرامی در بهبود پرتال تاثیر کاملا موثری ایفا می کند لذا خواهشمند است ما را از نظرات ارزنده ی خود محروم نفرمایید.

 - نظر شما پس از بررسی و بازبینی توسط مدیریت برای نمایش در سایت قرار داده می شود.
 - نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
 - نظراتی که شامل سئوال شرعی یا نتایج مسابقات باشد منتشر نخواهد شد. ( از فرم تماس با ما استفاده فرمایید)
 - نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با مطلب باشد منتشر نخواهد شد.
 - متن نظر شما می بایست حداکثر 700 کاراکتر باشد.

 
نام و نام خانوادگی : *
متن نظر : *  
کارکتر تايپ شده :  
       

پرتال اداری ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر شهرستان اصفهان

پرتال علمی پژوهشی راه بهشت

برنامه نويسی : اصفهان هاست

کليه حقوق اين سايت برای ستاد احياء امر به معروف و نهي از منکر شهرستان اصفهان محفوظ است

  Page Rank راه بهشت در الکسا